...................( پانویس ).................

1) چاپِ يكم در روزنامه‏ى خبر، شماره‏ى 4295، پنجشنبه 18 مرداد 75، ص 5، )نگاهِ‏پنجشنبه(.

2) دَرَه = دارد

3) مُدتى‏يَه = مدتى هست

4) شُو كow = شب

5) تُر و گوت نيس = تُر و بوى‏ات نيست = نام و نشانى، خبرى از تو نيست

6) راس بوگو = راست بگو، دروغ نگو

7) خُ = خُب، خوب

8) اِقِچى  eqecضi= كمى، اندكى. شايد از واژه‏ى مغولى آقچه باشد. آقچه = نوعى سكه‏ى طلا و نقره كه‏در دوره‏ى سلجوقى و مغول معمول بوده است )سخن، 45) / اِقِچى eqecضi = اندكى، مقدارِ كمى، ذره‏اى )حكمت، 247 178 و 319 و 331 و 336 و 366 و 387)

9) كُ = كُن

10) مى‏نيم = ببينيم، آيا درست مى‏بينيم

11) ديمنَه = ديوانه

12) مى‏يى miyey = مى‏آيى

13) خُويى xowey = خوابى

14) ئى رويى ee rowiy = با اين روش

15) بَرى = براىِ

16) ئى = اين

17) وَر دُر = بردار

18) عينِ = مانندِ، مثلِ

19) اَمْبُر = اَنْبُر. در استهبان بسيارى از واژه‏ها كه در آن حرفِ »ن« يا »م« به‏كار رفته است جايگزينِ هم مى‏شوند. مثلِ اَنبار = اَمبار / قنبر = قمبر / كبوتر = كموتر / دنبال = دمبال

20) مِثِ = مثلِ، مانندِ

21) دُمبالِ = به‏دنبالِ

22) ناخاله = نا خالص، حريف و رند و ناپاك

23) يَى = يك

24) مَلو = نامِ شخصى بوده است. در حالِ حاضر به‏افرادِ لاغر و زرد و مُردنى اطلاق مى‏كنند.

25) پُفَلو = پُف‏آلود

26) دَسُتَه = به‏دستت هست؛ بدان مشغولى

27) نى = نيست

28) گِلَه و گِوِنَه gellow gevena = اين دو واژه مترادفِ يكديگرند. مثلِ پول و مول؛ كَژ و مَژ. به معناى گله‏كردن و گله‏گزارى

29) جَوونى javooney = جوان‏هاى

30) بى‏شى = بشوى

31) بُكِ زرد = كنايه از آدم‏هاى زردنبو و مريض‏احوال و پژمرده است. شايد »بُك« كوتاه شده‏ى »بُكُته« باشد كه به‏خيارى گفته مى‏شود كه زرد مى‏كند و به‏اصطلاح مى‏رسد و به‏پايانِ عمرش نزديك مى‏شود. / بُك = كوزه‏ى سرشكسته )فسا، ص 120) / آقاى جلالِ طوفان هم بدونِ ذكرِ مأخذ، عيناً همين معنى را از كتابِ آتشكده فسا آورده‏اند. )جهرم، جلالِ طوفان، ص 278)

32) خُدى xodey = خداىِ

33) باك = عيب و نقص، بيمارى، رنج و درد )كوچه، ج 588 4) / ترس، واهمه، بيم، تشويش، نگرانى، دلواپسى، ناراحتىِ خيال، كسالت، عيب، پروا )شيراز، 25) / )قاطع، 154) / )جهانگيرى( / )آنندراج( / )نيّر، 19) / ترس )دشتستانى، 68) / باكى‏تَه = عيب و علتى دارى

34) نَكُ ئى‏طو = اين‏طور نكن

35) يى‏چى = يك چيزى

36) گَمونُم = به‏گُمانم

37) رو rou = به‏سوىِ، به‏سمتِ

38) گِندزدن = دوخت و دوز. در اين جا مُراد رُوارِ گيوه وَرچيدن )بافتن( است

39) كَهرَه = كَئرَه ka)ص(ra = بزغاله شيرمست‏را گويند. )برهان( )رشيدى( )آنندراج(. بُزغاله‏ى شيرمست و بُزغاله‏ى شش‏ماهه. )ناظم‏الاطباء(. در فارس )شيراز و كازرون( كهره  ka)h(re)بُزغاله‏ى شيرخوار(. )حاشيه‏ى برهان مصحح دكتر معين(. )دهخدا، 66561) /  kare)h( kahreبزغاله. لارى  kaar)اقتدارى، 170)، خورى kohor )فره‏وشى، 10) كردى  kierلكى kohre )فرهنگ گويش دشتستانى، 105) / بچه‏بز )زرقان، 95) / ك ره ka...ra )حرفِ كاف كشيده تلفظ شود( = بزغاله )جهرم، جلال طوفان، 320)

40) ديمنَى dimney = ديوانه‏اى

41) نَزيكَه = نزديك است

42) دَسِّ = دستِ

43) اِعراض eصrz )شير...( = شير پستانِ زن، هنگامى كه عصبى يا وحشت‏زده شده يا غم و اندوهِ شديدى بدو دست داده باشد. خوردنِ شيرِ اِعراض باعثِ ناخوشىِ كودك مى‏شود. )فرهنگ لغات عاميانه، دكتر ثروت، دكتر انزابى‏نژاد، ص 62). »مى‏ترسم شيرِ اِعراض دهنِ بچه بگذارد.« )سه قطره خون، صادق هدايت، 69) / اعراض كردن = بيمار شدن، رنج بردن از عروض حادثه‏ى ناگهانى )ناظم‏الاطباء( )دهخدا، 2513)

44) مَ خُ اَ مرگِ خودُم = من خُب، كه به‏مرگِ خودم راضى شدم

45) بَلى baley = بَلايى

46) تو خِرُتَه xerota = توىِ گلوى‏ات است / خِر xer = گلو )سروستان، 585) / )جهرم، 297) / گلو، انتهاى دهان و ابتداى گردن )شيراز، 73) / خرخره، حلقوم )نيّر، 39) / )دهخدا، 8447) / خِر = گلو )اَهِل، 142)

47) ديمنَه‏گَرى = ديوانه‏گرى

48) بَرَم = برايم

49) كرده‏ى = كرده‏اى

50) ماخا = مى‏خواهد

51) اَگه يى‏چى تَز خواسم، روم بگيرى = اگر يك‏چيزى ازتو خواستم، رويم‏را بگيرى )خواهشم‏را برآورده‏كنى(

52) هر سات = هر ساعت، هر لحظه

53) تو منُ‏م برنجونى = تو مرا برنجانى

54) عينِ = مانندِ

55) نَذار = نگذار

56) گَردى = هروئينى

57) وَختى = وقتى

58) مى‏فْتَم = مى‏افتم

59) اِنگار = تو گويى. پندارى. مثلِ اين است كه... )كتابِ كوچه، ج 3، ص 997) / فرض كن، خيال كن، مثلِ اين كه )فرهنگ لغاتِ عاميانه، ص 71) / انگارى = مثلِ اين كه )كرمانشاه، ص 80)

60) رو سَرُمَه = روىِ سرم هست

61) مى‏فْتَه = مى‏افتد

62) پِسونُ‏م = پستانم

63) رو نَرمَه تَشَه = روىِ آتشِ نرمِ درونِ خاكستر است

64) خِر xer = گلو )سروستان، 585) / )جهرم، 297) / گلو، انتهاى دهان و ابتداى گردن )شيراز، 73) / خرخره، حلقوم )نيّر، 39) / )دهخدا، 8447)

65) كلّه كَش = پُراپُر = غيلاغيل

66) بُچ = بيخ

67) بُچِ خِرُم = بيخِ گلويم / بُچ = بيخ / بُچ = محفظه‏ى دهان و گلو اما اصطلاحاً بيخِ گلو )زرقان، 33)

68) مِثِ = مثلِ، مانندِ

69) جوغَن juqan = هاونِ سنگى

70) گُذُشتن = گذاشته‏اند.

71) دَندو = دندان

72) مى‏فْتَه = مى‏افتد

73) بَشنُ بالُ‏م = سر تا پام

74) سُدُوم sodoum = / سُدوم sodum = مأخوذ از سُدُمِ  sodomعربى = ريزان )لاروس، 1180) / شروع به‏عرق كردنِ بيمارى كه مبتلا به تب است )جهرم، 307) / صُدوم sodدm = عرق )حكمت، 244)

75) دَلّى = حلبىِ نفتى، ظرف حلبى‏كه براى حمل‏ونقل مايعات و يا خرما و روغن و غيره به‏كار رود )واژه‏ها، 281) / )نيّر، 42) / حلب )داراب، 169) / دَلبى = حلبى، حلب، پيت )سروستان، 587) / ظرفِ فلزى نفتى )زرقان، 64)/ دله = ظرفى نظيرِ كوزه و دبه و پيپت )فرهنگ، 384) / حلبى )دشتستان، 96) / )حكمت، 189)

76) اُو  ow= آب

77) رِختَن = ريختن

78) مى‏فْتَم = مى‏افتم

79) اُق oq = استفراغ )فرهنگ، ص 63). »دلش آشوب افتاد و اُق زد.« )چراغِ آخر، ص 143). اُقّ = املاى نادرستى است از عُق. اسمِ صوتى است كه بدان دلاشوبه و تهوع را افاده كنند )كتابِ كوچه، ج 2، ص 646)

80) كُدُم = كدام

81) هَسى = هستى

82) نَزيكَ‏سى؟ يا اَ جى jey دورى هَسى؟ = نزديك هستى؟ يا در يك جاىِ دورى هستى؟

83) بى‏شى = بِنِشين

84) فكر كُ = فكر كن

85) سيخ و سنگى = به‏كسانى اطلاق مى‏شود كه مبتلا به ترياك هستند ولى چون توانِ آن را ندارند كه ترياك‏شان را با وافور بكشند در نتيجه مقدارِ كمى ترياك بر سرِ يك سوزن يا پشتِ قاشق ]در گذشته بر روىِ يك تكه سنگ[ مى‏گذارند و با يك سيخِ داغ بر آن مى‏كشند و دودش را مى‏بلعند.

86) بافورى = وافورى‏بودن، ترياكى‏بودن. / وافورى = افيونى، معتاد و مبتلا به‏كشيدن‏ترياك )فرهنگ، 861). »با آن چشم‏هاى كوچك به‏شكلِ وافورى‏ها، ته باغ قدم مى‏زد.« )سه قطره خون، 12) / ترياكى )كرمانشاه، 409) / وافور = ابزارِ ترياك‏كشى. وافور شايد از كلمه‏ى واپور vapeur فرانسه به‏معنى بخار گرفته شده باشد. )دهخدا، 20411)

87) گَردى = هروئينى

88) ماخا = مى‏خواهد

89) مِثِ = مثلِ، مانندِ

90) بُتُمَرگ botomarg = اَمرِ با نشستن همراه با توهين و تحقير / بِتَمَرگيدن = نشستن به‏فرمانِ تحقيرآميزِ ديگران. نشستن به‏فرمانِ ديگرى در آن‏وقت كه فرمان دهنده خشمگين باشد. كلمه‏ى اهريمنى نشستن، بنشين به‏طورِ نفرين )دهخدا، 6111) / نشستن و خفتن با تحقير و خشونت )فرهنگ، 211) / )زرقان، 47) / )جهرم، 288) / تُمَرگيد = خوابيد )داراب، 166) / تِمَرگيدن = نشستن )توهين آميز( )نيّر، 28) / به‏تومرگ، بنشين ]با تحقير و توهين[ )اِوَز، 99) / تُمَرگِده = خوابيدن به حالتِ عدمِ رضايت )لار، 50)

91) قِرتى = آدمِ سبك و جِلف، رقاص، لوس و بى‏مزه، كسى كه به‏سر و وضعِ خود بيش از اندازه مى‏رسد. / آدمِ مكش مرگِ ما و ژيگولو، كسى كه به‏وضعى نامناسب و زننده و نظرگير لباس بپوشد و حركاتِ خارج از قاعده و نامناسب كند. )فرهنگ، 603) / سبكسر، قرشمال )نيّر، 58) / مردى كه تمامِ همِّ خود را مصروفِ صورت ظاهر و لباس كند )معين، 2656) / قرتى بازى = خودآرايى، لوس بازى )كرمانشاه، 321) / قِرطى = دشنامى است پسران و مردانِ جوان را )دهخدا، 15440)

92) وَر دُر = بردار

93) بَرَت = برايت

94) بوسونَم busunam = بستانم، بگيرم/اِسّوندنessundanيااَستوندن‏يااستاندن=ستاندن،گرفتن، دريافت كردن )كوچه، ج 440 2 و 512) / با تشديدِ سين: بگير )سمندر، 84) / دادوسِتَد، خريدوفروش‏كردن )معين، 1833) / مصدرِپهلوى‏سِتَدَن = گرفتن،دريافت‏كردن )دهخدا، 11865)

95) ايبون = ايوان

96) ويليكاvilikہ  = آويزان / )حكمت، 290) / بيليكا = آويزان شدن )فسا، 119 و 124) / بيلكا = گَرزِكا = آويزان )جهرم، 324 و 338) / هيلكا، هتيكا = آويزان )اِوَز، 102) / هئلِكا )اَهِل، 146)

97) لَغَت = لگد

98) كَلب = اگر چه اين واژه عربى است و در لغت‏نامه‏ى دهخدا به‏معناى »سگ« آمده است اما در استهبان به‏معنى »دندان« به‏كار مى‏رود. شايد از واژه‏ى »كَلبَتين« گرفته شده باشد كه يكى از معانىِ آن اين است: »ابزارى كه بدان دندان را از ريشه كنند.« )دهخدا، ص 16288) / سوزنى فرمايد: گَر زِ عدلِ تو زِ يوز آهو بنالد بقهر / كَلبَتَينِ شاخِ آهو از دهانِ يوز ناب / كَلبَتَين kalbatayn ابزارى است انبرك مانند كه بدان دندان را بيرون كشند. )معين، 3026)

99) كُچه = چانه، پوز، لب و لوچه / زنخ و چانه را نيز گويند كه موضعِ ريش بيرون آمدن باشد. )برهان( كاجه )جهانگيرى( مخففِ كاچه، در شيراز نيز بدين معنى مستعمل است )نظام( )دهخدا، 16046) )نيّر، 60) / كچّه kacضcضe = چانه، لارى و بهبهانى  kacضe )دشتستانى، 103) / )داراب، 174)

100) هَنو = هنوز

101) هَنِزا = تاكنون، تا هنوز

102) مِثِ = مثلِ، مانندِ

103) دَس = دست

104) ئى = اين

105) قِرتى = آدمِ سبك و جِلف، رقاص، لوس و بى‏مزه، كسى كه به‏سر و وضعِ خود بيش از اندازه مى‏رسد.

106) وَر دُر = بردار

107) بَرَت = برايت

108) بوسونَم busunam = بستانم، بگيرم.